Smyrna Mozaiklerinde Yaşayan Semboller: Kalp Yaprağı ve Süleyman Düğümü

İzmir’in Smyrna Antik Kenti’nde yaklaşık 1500 yıllık bir mozaik parçası, Geç Antik Çağ insanının aşk, bağlılık ve korunma anlayışını gün yüzüne çıkarıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Geleceğe Miras Projesi kapsamındaki çalışmalarla Agora’nın Kuzey Caddesi’nde keşfedilen bu “Mozaikli Oda” üzerinde sürprizli buluntular elde ediliyor. Mozaikte, 5×2,5 metre büyüklüğündeki tabanda iç içe geçmiş 12 köşeli panoya sahip desenler görülüyor; üçgenler, kareler ve geometrik düzenlemelerin yanı sıra bitkisel motifler de dikkat çekiyor.

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Türk İslam Arkeolojisi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi ve kazı başkanı Prof. Dr. Akın Ersoy, mozaiklerin milattan sonra 4. ila 6. yüzyıllara tarihlendiğini belirtiyor. Ayrıca mozaik üzerinde Osmanlı döneminde inşa edilen bir yapının izleri bulunduğunu düşündüklerini ve bu benzeri duruşun, mozaik döşemesinin zarar görmeden yeni bir mekânsal kurgu ile korunmuş olabileceğini ifade etti.

Kalp biçimli sarmaşık yaprağı motifinin öne çıktığı mozaikte, sadece süsleme amacı taşımayan sembolik anlamlar da yer alıyor. Ersoy, kalp sembolünün sevgi ve aşk ile ilişkilendirilmesinin tarihsel olarak erken dönemde net olmadığını, Rönesans ile birlikte resimlerde aşk sembolü olarak daha görünür hâle geldiğini söylüyor. Buna karşılık, sarmaşık yaprağı Antik Çağ’dan beri sadakati simgeleyen bir motif olarak kabul ediliyor; duvarlara ve ağaçlara sarılarak uzun bir gelenek sürdürüyor.

Mozaikte görünen “Süleyman düğümü” ise bilgi ve korunmayı simgeliyor; bitkisel motiflerde defne yaprağı kutsallığı, dört yapraklı yonca ise inanç, sevgi ve bereket gibi değerleri temsil ediyor. Yapılan açıklamalara göre, bu motifi taşıyan desenler insanların dinsel ve koruyucu anlamlar yükleyerek, antik dönemden günümüze taşıdıkları bir geleneğin parçası olarak yorumlanıyor.

Ersoy, İzmir’in Helenistik ve Roma dönemlerinde sanat, düşünce ve kent yaşantısında önemli bir buluşma noktası olduğunu vurguluyor. Kent merkezinde yeni bir mozaik döşemesinin bulunmasının şaşırtıcı olmadığını ancak bu kadar kapsamlı bir bulgunun ortaya çıkması kayda değer bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Mozaik, yaklaşık 1500 yıl sonra yeniden kullanıma açılarak günümüze ulaşmış durumda.