Yapay Zeka Tasarımıyla Aşı Geliştirme: Evrensel Koruma İçin Yeni Bir Yaklaşım

İngiltere’de Cambridge Üniversitesi’nin araştırmacıları, temel bir aşı bileşeninin tamamen yapay zeka aracılığıyla tasarlandığını ve insanlar üzerinde test edildiğini açıkladı. Geliştirilen aşı, mevcut koronavirüs ailesine karşı geniş bir kapsama sahip olacak şekilde tasarlandı ve tüm Covid varyantlarını ile hayvanlardan insanlara geçiş yapan potansiyel tehditleri kapsama amacı taşıyor. Çalışmalar halen erken aşamada olsa da ekip, grip ve Ebola gibi diğer enfeksiyonlara karşı da ayrı aşılar üzerinde çalışıyor.

Aşılar, bağışıklık sistemine bir enfeksiyonla nasıl başa çıkacağını öğretir. Ancak bazı virüsler yüksek oranda mutasyona uğrayabildiği için koruyuculuk zaman içinde zayıflayabilir. Bu nedenle, Covid ve kış gribi aşılarının düzenli olarak güncellenmesi gerekmektedir. Cambridge’den Profesör Jonathan Heeney, “Salgınları önden engellemeye odaklanıyoruz ve bunu başarmak için geri adımlar yerine önleyici çözümler üretiyoruz” şeklinde konuştu.

Nasıl çalışır? Geleneksel aşılar, mevcut virüs suşunu temel alır. Ekip, potansiyel viral tehditleri izleyen gözetim programlarıyla kaydedilen çeşitli koronavirüslerin genetik dizilerini topladı ve bu verileri yapay zeka ile analiz etti. Yapay zeka, virüsler mutasyona uğrasa ya da yeni bir tür hayvandan insana geçse bile tüm virüs ailesine karşı bağışıklık sistemini eğitecek bir “süper antijen” tasarladı. Antijenler, aşıların en kritik parçalarıdır ve Heeney, yapay zekâ tarafından tasarlanan ilk antijenin insanlar üzerinde test edildiğini belirtti. Bu yaklaşım, insanlığa salgınlar karşısında daha güçlü bir hazırlık kapasitesi sunmayı hedefliyor.

Güvenilirlik açısından yapılan ilk çalışmalar 39 gönüllü üzerinde tamamlandı ve şimdi bağışıklık yanıtını daha net görmek amacıyla yaklaşık 200 kişinin katılacağı ikinci bir çalışma planlanıyor. Bulgular Journal of Infection dergisinde yayımlanan inceleme ile paylaşıldı ve bağışıklık sistemi üzerindeki etkinin sınırlı olsa da bilim dünyasında heyecan uyandırdı. Southampton Üniversitesi’nde bazı denemeleri yürüten Profesör Saul Faust, yapay zekanın potansiyel pandemilere karşı aşı tasarımında önemli bir ilerleme kaydettiğini ifade etti. Faust, “Gerçekten dikkate değer olan şu ki, bu teknoloji gelecekteki salgınlar için daha hızlı çözümler üretebilecek” diye ekledi.

H5N1 kuş gribi ve diğer virüsler üzerinde hayvan çalışmaları Cambridge ekibi, mevsimsel grip aşılarının her yıl yeniden tasarlanması gerekmeksizin, şu anda kuş popülasyonlarında tehlike oluşturan virüsün insanlarda pandemiye yol açma olasılığına karşı H5N1 kuş gribi aşısı üzerinde hayvan çalışmalarını sürdürüyor. Ayrıca Ebola türlerini kapsayan viral hemorajik ateşlere karşı da bir aşı geliştirme çalışması yürütüyorlar. Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde mevcut salgına yol açan virüs türünün henüz aşısı yoktur. Oxford Aşı Grubu Direktörü Profesör Andy Pollard ise bu yaklaşımın hayvan deneylerinde ikna edici kanıtlar sunduğunu belirtti ve yapay zekânın, insan bağışıklık tepkilerini öngörmede geleneksel yöntemlerden daha hızlı olabileceğini vurguladı. Pollard ayrıca insanların bu tepkileri nasıl vereceğini görmek için insan denemelerinin kritik olduğunu ifade etti. Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü Bilimsel Direktörü Profesör Marian Knight ise yapay zeka tasarımının bu “süper antijen” denemesinin önemli bir sıçrama olduğunu söyledi. Aşı araştırmalarında ezber bozucu bir dönemin başladığını belirten Knight, bu teknolojinin geniş ve kalıcı viral korumayı mümkün kılacağını ifade etti.