Kütahya Camii Gövzesinde Saklı Kağıt Eser: Restorasyonun Ardındaki Gizemli Mekke Şehir Planı

Parmakören Mahallesi Camisi duvarında yaklaşık 2,5 yıl önce başlayan restorasyon çalışmalarında ortaya çıkan ve yaklaşık 300 parçaya ayrılmış olan kağıt eser, uzman konservatörler tarafından Ankara’da dikkatle yeniden birleştiriliyor. İlk incelemeler, eserin Osmanlı minyatür sanatını andıran bir teknikle yapılmış olabileceğini ve 18. ya da 19. yüzyıla ait bir Mekke şehir planı ihtimalini güçlendiriyor.

Duvar içindeki taşın kaldırılmasıyla klasörün boşluk halinde açılmasıyla, içinden çok sayıda kırık parça ortaya çıktı. Parçalar tek tek toplanarak Ankara’ya gönderildi; kırılganlıkları nedeniyle özel konservasyon sürecine alındılar. “El şeklinde dağılmış parçalar büyük bir titizlikle toplandı” ifadeleriyle paylaşılan bilgiler, çalışmanın ne denli dikkatli yürütüldüğünü gösteriyor.

Parmakören Mahallesi Muhtarı Mehmet Dinler, restorasyon sürecinin 2024 yılında başladığını ve taşın çıkarılması sonrası duvar içinde bir oyuk oluştuğunu kaydetti. Ustaların oyuk açmasıyla dışarıya çıkan kağıt parçaları, bilim insanlarıyla birlikte kurşunlar üzerinde sergilenmeden önce sehpaların üzerinde dikkatle yayıldı. Profesör düzeyinde uzmanlar eşliğinde, parçalar tek tek incelenerek konumları belirleniyor ve bu hareketli süreç Ankara’da yürütülüyor.

Kağıt parçaları arasında nehir benzeri çizimler, bitki motifleri ve çeşitli figürler bulunduğu belirtilirken, eserin tam olarak ne olduğunun ilk aşamada netleşmediği ifade edildi.

Ankara’daki Kağıt Konservasyon Laboratuvarı’nda yürütülen çalışmalar, eserlerin ağır hasar aldığı ve parçalandığı durumlarda bile kimyasal ve fiziksel stabilizasyonunu sağlayacak yöntemlerle ilerliyor. Her bir parça, mikroskobik inceleme ve dijital eşleştirme teknikleriyle konumuna göre yeniden yerleştiriliyor. Böylece uzun ve dikkat gerektiren bir süreç devam ediyor.

İlk değerlendirilmeler, parçaların Mekke’nin yerleşim planını gösteren bir çalışma ihtimalini güçlendiriyor. Osmanlı döneminde kutsal topraklara yönelik bir minyatür şehir planı olarak değerlendirilen eser, tamamlandığında hem sanat tarihi hem de İslam coğrafyası açısından önemli bilgiler sunabilir. Restorasyon tamamlandığında eser pano haline getirilerek Kütahya Müze Müdürlüğü’nde sergilenmesi öngörülüyor; böylece hem korunmuş olacak hem de kamuoyunun ziyaretine açılarak kültürel miras niteliği kazanacak.

Parmakören Camisi’nin kesin yapım tarihi halen netleşmedi. Bölgesel kayıtlar 1840’larda bir onarım geçirdiğini gösterse de orijinal inşa yılı konusunda net bir sonuç yok. Bazı görüşler Selçuklu dönemine uzanmayı işaret etse de bilimsel olarak kesinleşmiş bir sonuç bulunmuyor. Uzmanlar, mimari incelemelerle birlikte bulunan eserin caminin tarihine ışık tutacağını belirtiyorlar.

Ankara’daki konservasyon ve birleştirme çalışmaları tamamlandığında eserin içeriği ve tarihî kimliği konusunda daha net bilgilere ulaşılması bekleniyor. Bu keşif, Anadolu’daki dini mimari içinde nadir görülen ve kültürel mirası daha iyi anlamamıza katkı sağlayacak önemli bir bulgu olarak değerlendiriliyor.