Kadı Burhanettin: Sivas’ın Manevi Önderinden Devlet Adamına Uzun Bir Hayat Hikayesi

Kadılık, vezirlik, atabeklik ve sultanlık yapmış olan Kadı Burhanettin, Sivas’taki Kadı Burhanettin Mahallesiyle özdeşleşmiş adıyla bilinir. Tarihçi ve yazar İbrahim Denizli, kadılık geleneğinin merkezi olan bu figürü, Sivas kentinin manevi önderlerinden biri olarak değerlendirir ve onun yaşamını şu bilgilerle aktarır: Hanefi fıkhı ve fen ilimlerinde derinleşmiş bir alim olarak, ismi Burhaneddin Ahmed, babası Şemseddin Muhammed’dir. Doğumu Kayseri’de, hicri 745 (miladi 1344) yılında gerçekleşmiştir. Eğitiminde zengin bir süreç izlendi; gençlik yıllarında Türkçe, Arapça ve Farsça dillerini öğrenmiş, fıkıh, usul, hadis, tefsir, feraiz, astronomi ve tıp gibi dallarda bilgi sahibi olmuştur.

21 yaşında kadılık görevi üstlendikten sonra hızlı bir şekilde itibar kazanmıştır. Babasıyla birlikte Mısır seyahati sırasında aldıkları ilimler, onun erken yaşlarda adalet ve yönetim kabiliyetlerini güçlendirmiştir. Hac yolculuğu için yola çıktığında 19 yaşındaydı; hac dönüşünde Halep’te babasının vefatı üzerine 1364 yılında Kayseri’ye dönmüş, Kayseri hükümdarı Eretnaoğlu Gıyaseddin Mehmed Bey tarafından Kadı olarak atanmıştır. Atandığı andan itibaren gençliğine rağmen gösterdiği dirayet, adaletli kararlar ve düzenli çalışmasıyla halka güven vermiştir.

Vezirlik ve saltanat yolculuğu Denildiği gibi, 1378 yılında Eretna devletinde vezir olarak göreve başladı. Bu dönemde yaşanan karışıklıklar, onun siyaset sahnesinde daha görünür hale gelmesini sağlamıştır. Konya’dan Erzurum’a kadar olan bölgelerde ismi dolaşırken, askeri yetenekleri de dikkat çekmiştir. Zamanla ileri gelenlerin oluşturduğu bir meclis tarafından saltanat naibi olarak ilan edilmiş, Sivas’ta iktidarı ele geçirmiş ve adında para bastırıp hutbe okutmuştur.

Savaşta vefat ve mirası onun dönemi, Sivas üzerinde beylikler üzerinde etkisini kurmuş bir hükümdarlık olarak anılır. Osmanlı padişahı Murad-ı Hüdavendigar ile dostane ilişkiler kurmuş, Akkoyunlu Karayülük Osman Bey ile önce dostça ilişkiler sürdürmüş fakat sonrasında arası bozulmuştur. Yakın çevresiyle yapılan savaşta Kadı Burhanettin Ahmed Bey hayatını kaybetmiştir. Şehrin halkı, oğlu Alaeddin Sivaslıyı hükümdar olarak ilan etmiş; Timur’un Anadolu’ya yaklaşması endişesiyle Sivas, Osmanlı sultanı Yıldırım Bayezid’e teslim edilmiştir. H-801 (Miladi 1398) tarihinde devletin resmi sonu gelen bu süreçte, oğlu Alaeddin Ali Bey Osmanlı hizmetine girmiştir.