Trabzon’da Kadın Girişimciliği ve Endemik Bitkilerle Zenginleşen Geleneksel Atölyeler

Trabzon Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren Mehmet Cengiz Kadın Yaşam ve İstihdam Merkezi, kadınların el sanatları üretimini kültürel bir miras olarak yaşatıyor. Endemik bitkilerden esinlenen tasarımlar, kumaş ve kıyafetlere ince işçiliklerle işleniyor; mavi yıldız, vargit çiçeği, kirpikli zambak ve zifin gibi türlerle atma türküler ve maniler üretimin bir parçası hâline geliyor.

Merkezde kurulan beş atölye, hasır-kazaziye takı tasarımı, geleneksel el sanatları, yöresel bez dokuma, moda tasarımı ve kadın giysi hazırlama gibi alanlarda kadınlara eğitim imkanı sunuyor. Öğrenim sürecinde kadınlar, Trabzon’un özgün bitkilerinden ilham alarak özgün ürünler tasarlıyor ve bu tasarımları kumaşlara ve kıyafetlere aktarıyorlar. Üretim aşamasında doğaçlama söylenen türküler, Karadeniz kültürünün canlılığını sürdürürken kadınlar arasındaki dayanışmayı da güçlendiriyor.

Turab-ı Zen markasıyla patentli olarak üretilen tasarımların gelecek nesillere aktarılması hedefleniyor. Esengül Kibar, Merkez’deki çalışmaük temalarıyla ilgili olarak 5 atölyeden oluşan bir yapı kurulduğunu ve doğal kumaşların geleneksel tezgahlarda dokunup kıyafetlere dönüştürüldüğünü belirtti. Ayrıca ürünlere eşlik eden süslemelerin, takıdan broşa kadar çeşitli öğelerle zenginleştirildiğini ve bu sürecin turizm odaklı hediyelik eşya üretimine de yönlendirildiğini vurguladı.

Merkezde 18 kadının atölyelerde çalıştığı ve 6 desinatörün bulunduğu, haftalık yaklaşık 520 kadının meslek eğitimi almak üzere kurslara katıldığı bilgisi paylaşılırken, toplamda 96 kadınla sürdürülen bir üretim ağına sahip oldukları ifade edildi. Endemik bitkilerle yapılan Ar-Ge çalışmalarıyla kumaşlara uygulanan yeni temalar, bölgenin genç kuşaklarına unutulmaya yüz tutan sanatları modern tekniklerle buluşturmayı amaçlıyor.

Kazaziye ustası Havva Memiş, bölgeye özgü bitkileri kazaziye sanatıyla birleştirerek yeni tasarımlar üretmeye devam ediyor. Kirpikli zambakın yalnız Doğu Karadeniz’de yetiştiğini vurgulayan Memiş, bu bitkinin ve diğer endemik türlerin kolye, broş ve iğne oyası gibi modellerde kullanıldığını belirtiyor. Usta, endemik bitkileri temel alarak tasarımlarını geliştirirken hem mesleğini sürdürmenin hem de psikolojik olarak iyi hissetmenin önemine değiniyor.

17 yıllık kazaziye ustası Emine Adanur ise bitkilerin özelliklerine göre atma türküler yazıp söylemenin ürünlere zenginlik kattığını ifade ediyor. Trabzon’un tarihî ve kültürel dokusundan ilham alarak yaratılan takıların hepsinin Turab-ı Zen adı altında patentli olduğunu söyleyen Adanur, bu süreçte ekip arkadaşlarıyla birlikte üretken bir dayanışma örneği sergilediklerini aktarıyor.