Öfkenin Ardında Yatan Duyguları Anlamak: Zihin ve Savunma Mekanizmaları

Birinin yanıtı hızla sertleştiğinde veya ses tonu değiştiğinde ilk akla gelen öfke olabilir. Oysa çoğu kez bu tepkilerin arkasında ifade edilmeyen kırgınlıklar yatar. Psikologlar, acı hissi ortaya çıktığında bunu çoğu zaman açıkça “üzüldüm” diye söylemek yerine bir zırhla kapatıldığını belirtirler. Bu zırhın adı öfkedir.

ÖFKE ÇOĞU ZAMAN GÖRÜNEN DUYGUDUR Psikolojide öfke, çoğunlukla ikincil duygu olarak tanımlanır; önce incinmek, hayal kırıklığı yaşamak ya da anlaşılmamak gibi duygular gelir. Bu durum, zihin için savunmasızlığı hissettirdiği için daha güçlü bir tepki üretir. Üzülmek açarken, öfke kapatır; bu yüzden çoğu insan aslında üzgünken kendini kızgın hisseder.

ZİHİN KIRILGANLIĞI GİZLEMEK İÇİN SAVUNMAYA GEÇER Bu süreç bilinçli değildir. Psikolojinin savunma mekanizması olarak adlandırdığı mekanizma devreye girer: zihin, zorlanan duyguyu doğrudan yaşamak yerine onu dönüştürür. Kırılan biri “Canım yandı.” demek yerine eleştirmeye yönelir; değer görmediğini hisseden biri susmak yerine sertleşir; hayal kırıklığı yaşayan biri uzaklaşmak yerine tartışmayı tercih eder. Çünkü öfke, duygusal yarayı saklamanın en hızlı yoludur.

BİRÇOK İNSAN ÜZÜNTÜYÜ NASIL GÖSTERECEĞİNİ HİÇ ÖĞRENMEMİŞTİR Duyguların belirmesi ve ifade edilmesi çocuklukta öğrenilir. Bazı ortamlarda ağlamak ayıp görülür, üzülmek zayıflık olarak kabul edilir; kırılmak ise abartı sayılır. Ancak kızgınlık daha kabul edilir bir tepki olarak kodlanır. Böyle bir zihin ise şu otomatik davranışları benimser: “Üzülme, güçlü görün.”

ÖFKE KONTROL HİSSİ VERİR Üzüntü çoğu zaman çaresizlikle ilişkilendirilir; insan kendini geri çekilmiş, değersiz veya etkisiz hissedebilir. Öfke ise hareket sağlar: tepki vermek, ses yükseltmek veya mesafe koymak, bireye yeniden kontrol duygusu verir. Bu nedenle öfke bazen bir saldırı değildir; bir tür tutunma biçimidir.

ASLINDA SÖYLENMEK İSTENEN ŞEY BAŞKADIR Öfke çoğu zaman şu duyguların altındadır:

• “Beni fark etmeni istedim.”
• “Beklediğim gibi olmadı.”
• “Önemsenmediğimi hissettim.”
• “Kırıldım ama nasıl ifade edeceğimi bilemedim.”

İnsan bazen duygusunu gizlemek için değil, adını koyamadığı için öfkelenir.

DUYGUNUN ADINI KOYMAK TEPKİYİ DEĞİŞTİRİR Uzmanlar, duygusal farkındalığın davranışı bastırmaktan daha etkili olduğunu savunur. “Kızgınım” demek kolay, “Kırıldım” demek ise cesaret ister. Böyle net ifadeler çatışmayı azaltır; savunmayı anlayışa dönüştürür. Çünkü öfke karşılık üretir, kırgınlık ise temas kurar.

GÖRÜLEN SERTLİK ÇOĞU ZAMAN KORUNMA ÇABASIDIR Dışarıdan baskın görünen bazı tepkilerin temelinde, kendini koruma ihtiyacı yatar. Bazen insanlar bağırmak yerine incinmemek için kendini sertleştirir. Öfke her zaman yıkıcı değildir; bazen duyulmamış bir duygunun en gür ifadesidir.

Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi