AYM Kararı ve BSMV Uygulamaları Üzerine Çok Davalı Başvuru İncelemesi

Resmi Gazete’de yayımlanan karar doğrultusunda, GİB’in 2020 yılında Türkiye Bankalar Birliğine gönderdiği yazı sonrası bankalar, fiziki teslimat olmaksızın gerçekleştirdikleri altın satış işlemlerinden ilgililerden Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) kestiler ve bu vergiyi GİB’e aktardılar. Danıştay ise 2023’te BSMV’nin iptaline karar verirken, GİB’in BSMV uygulanmaması yönündeki yazısını Türkiye Bankalar Birliğine iletti. Ancak bazı bankalar bir süre daha müşterilerinden BSMV kesintisine devam etti.

379 dosyada ret kararı bağlantılı olarak bir avukat, yakın tanıklarına düşük miktarlı altın alım işlemleri yaptırdı ve bu işlemlerden 50 kuruş ile 4 lira arasında BSMV alındı. Avukat, BSMV’lerin iadesi için yaklaşık 1600 dava açtı. Mahkemeler bu davalardan yaklaşık 1200’ünde kabul kararı verirken, 379 dosyada ret hükmü çıktı. Vekalet ücretinin ödenmesi yönünde bazı kararlar alınırken bazı dosyalarda ödenmediğine karar verildi.

Bu süreçte avukat, kaybettiği 379 davayı 29 farklı bireysel başvuru dosyasına dönüştürerek Anayasa Mahkemesine (AYM) hak ihlali başvurusunda bulundu. AYM, bu dosyalardan 13’ünde başvurunun süresinin aşılması nedeniyle, 366’sında ise başvuru hakkının kötüye kullanılması gerekçesiyle reddine karar verdi. Yüksek Mahkeme, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile İçtüzük uyarınca başvuranlara ayrı ayrı 2 bin liraya kadar disiplin cezası verdi.

Kararın gerekçesinde AYM, bireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan davranışların başvuru hakkının kötüye kullanılması olarak nitelendirilebileceğini belirtti. Mahkemenin, her başvuruyu somut olayın özelinde değerlendirerek kötüye kullanma durumunun var olup olmadığını inceleyebileceği ifade edildi. Hukuk sistemindeki boşluklardan yararlanılarak haksız ve aşırı vekalet ücreti almak amacıyla, gerçek bir hukuki temeli olmadan ve bir hakkın korunmasını hedeflemeyen çok sayıda dava açılması ve bu davaların bireysel başvuruya konu edilmesinin “kötüye kullanma” olarak değerlendirilebileceği kaydedildi. Adaletin sağlanması amacıyla mahkemelerin görevlerini yerine getirmesi vurgulandı ve suni uyuşmazlıklar oluşturularak kişisel zenginleşme hedefinin kabul edilmeyeceği dile getirildi.

Olay kapsamında avukatın çok sayıda vekalet ücreti almak amacıyla “dava sayılarının suni şekilde çoğaltılması” suretiyle bireysel başvuru hakkını kötüye kullandığı belirtildi. Yakın akrabalarına düşük miktarlı işlemler yaptırmasının bu amaca hizmet ettiği tespitiyle, yüzlerce davanın açılması mahkemelerin iş yükünü önemli ölçüde artırmış ve diğer davaların yargılanma sürelerini uzatmıştır. Ayrıca, avukatın bazı davaları bireysel başvuruya konu ederek benzer bir tutumu AYM nezdinde sürdürdüğü de kaydedildi. Bu durumun bütünlüklü olarak değerlendirildiğinde, dava ve bireysel başvuru hakkının açıkça kötüye kullanıldığı sonucuna varıldığı ifade edildi. Sonuç olarak AYM, 366 davaya ilişkin başvuruyu reddetti.

Bu karar, bireysel başvuru sürecinin amacına uygun kullanılması gerektiğini ve adaletin işleyişini suni davalarla boşa harcamamaktan yana bir tutum sergilemenin gerektiğini vurguluyor.