Ayasofya Kubbe Güçlendirme: Vinçler, Geotekstil ve Geçici Çelik Konstrüksiyon ile Hayata Geçiriliyor

Ayasofya’nın ana kubbesinde güçlendirme ihtiyacı belirlenmesinin ardından Bilim Kurulu gözetiminde uygulama süreci başlatıldı. Tarihin en kapsamlı restorasyonlarından biri olarak planlanan çalışmada, kubbenin depreme karşı daha dayanıklı hale gelmesi hedefleniyor ve yapının orijinal dokusu titizlikle korunuyor.

İç mekanda yapılan çalışmalarla ilgili basın açıklamasında Prof. Dr. Ahmet Güleç, iskelelerin kurulması için bazı cihazların içeriye getirilmesi gerektiğini belirtti. “İçeride oluşturulan platform, ağır iskelelerin güvenli şekilde yerleştirilmesini mümkün kılıyor. Dışarda hazırlanan bloklar adım adım yerlerine getiriliyor” diye konuştu. Şu ana kadar 20-25 metre arasında çalışan vinçlerle ilerleyilen süreçte, 25 metreden sonra iç vinçlere geçildi ve şu anda çalışmanın 27 metre yüksekliğe ulaştığı belirtildi. Platform bu vinçleri taşıyabilecek kapasitede tasarlandı ve uygulamanın nihai amacı güvenli bir taşıma altyapısı kurmaktır.

Bu uygulamaların zorunlu olduğu vurgulanarak, ayaklar ve gelecekteki taşıyıcı sistemler için gerekli önlemlerin alındığı ifade edildi. Mermer zeminlerin altında yer alan geotekstil nefes alabilir katman, keçeler ve yaklaşık 10 santimetre kalınlığındaki kum tabakasıyla üst üste konulan çok katmanlı bir yapısal zemin düşünecek şekilde tasarlandı. Kontrplaklar ve ahşap platform ile üst yüzey, metrekare başına yaklaşık 30 ton yükü güvenli şekilde taşıyabilecek bir düzene oturtuldu. Mevcut vincin en yüksek taşıma kapasitesi ise yaklaşık 6 ton olarak belirtiliyor; bu da normal taşıma gücünün önemli ölçüde altında kalıyor.

Çalışmaların kısa sürede tamamlanması planlanıyor. Güleç, yıl sonuna kadar platformun kurulmuş olacağını ve belki de kubbenin üst örtüsünün de bu süreçte hazırlanacağını söyledi. Böylece bahar aylarında üst örtü ile çalışmalara devam edilebilecek ve kubbenin dış kısmı korumaya alınmış olacak. Kurşun kaplama yüzeylerinin dış etkenlere karşı korunması için geçici bir örtü gerekli görüldü ve bu sayede yağışlı günlerde oluşabilecek zararlar minimize edildi.

Vinçlerin içeri girişiyle ilgili bilgilendirme panoları, süreç hakkında kamuoyunun aydınlatılması amacıyla çalışma alanında yer alacak. İç mekanda yapılan iskele ve taşıyıcı sistemler için gerekli bilgilerin panolarda paylaşılması planlandı. İş makinelerinin içerde kalacağı dönemde, mozaiklerin korunması için yürüyüş platformları ve özel ekipmanlar devreye alınacak; ayrıca kubbe dışı çalışmalar için gerekli olan taşıma altyapısı da dikkatle planlandı.

Bu güçlendirme çalışmaları, Vakıflar Genel Müdürlüğü gözetiminde yürütülen Ayasofya-i Kebir Camisi’nin restorasyon projesinin bir parçası. Deprem güvenliğinin sağlanması amacıyla ana kubbenin dış yüzeyinde kurşun kaplamalar yenilenirken, mevsim şartlarının etkisini azaltmak için kubbe yüzeyinin geçici çelik konstrüksiyon ile kaplanması kararlaştırıldı. 43,5 metre yüksekliğinde dört ana kolonla desteklenen geçici çelik konstrüksiyonun kurulumu için Batı yönünden giriş yolu oluşturuldu. Zemin taşıma kapasitesi hesaplar doğrultusunda, özel zemin hazırlanarak iş makinelerinin güvenli çalışması sağlandı. Yaklaşık bir yıllık hazırlık sürecinin ardından uygulamalar hız kazandı; mermer zeminler korunurken, iç ve dış mekanda gerekli güvenlik önlemleri alınmaya devam ediyor.

Çalışmalarda, mermer zeminlere zarar verilmemesi için çok katmanlı bir geçici döşeme sistemi kuruldu. Buhar geçirgen örtü, keçe, kum, 18 milimetre kontrplak, ahşap karkas, serili XPS levha, ses yalıtımı sağlayan şilte ve üst katmana baklava sac kullanılarak zeminin korunması sağlandı. Ayrıca iş makinelerinin egzoz dumanını azaltmak için özel duman emici sistemler devrede tutuluyor.