Göbeklitepe: Zaman İçinde Yükselen Bir Gizemin Gün yüzüne Çıkışı

Göbeklitepe, Dünya Mirası listesinde yer alan ve “tarihin sıfır noktası” olarak görülen arkeolojik alan, yaklaşık 30 yıldır sürmekte olan kazı çalışmalarıyla dikkat çekiyor. Kent merkezine 18 kilometre uzaklıktaki Örencik köyü yakınlarında, İstanbul ve Chicago Üniversitelerinden araştırmacılar tarafından 1963’te yüzey incelemeleri sırasında fark edilen bu ören yerinde, ilk somut bulgular 1986’da Şavak Yıldız’ın tarlasında keşfedilen heykel ile gün yüzüne çıktı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün koordinasyonunda, Alman Arkeoloji Enstitüsü ve Şanlıurfa Müzesi’nin iş birliğiyle Prof. Dr. Klaus Schmidt yönetiminde 1995’ten itibaren kazı çalışmalarına geçildi. Bu süreçte neolitik döneme ait kalıntılar ortaya çıktı: 3 ila 6 metre uzunluğunda, 40 ila 60 ton ağırlığında yabani hayvan figürlü “T” biçimli dikilitaşlar; 8 ila 30 metre çapında dairesel ve dikdörtgen planlı yapılar; dünyanın en eski tapınak kalıntıları olarak nitelendirilen buluntular ve yaklaşık 12 bin yıl öncesine ait olduğu belirtilen 65 santimetre uzunluğunda insan heykeli gibi çeşitli eserler gün yüzüne çıktı.

Göbeklitepe, bu buluntularla adını dünyaya duyurdu ve 2011 yılında UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesi’ne girerken, 2018’de Bahreyn’deki Dünya Mirası Komitesi toplantısında Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilerek kalıcı bir statü elde etti. 2019’da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Göbeklitepe Yılı ilan edilmesiyle turizmde bir “altın yıl” yaşandı ve her yıl binlerce yerli ile yabancı turisti ağırlamaya devam etti. Ziyaretçiler, UNESCO’ya dahil olduktan sonra sayısını artıran bu alanı tatil günlerinde günlük olarak 10 bini aşkın kişiyle ziyaret ediyor.

“İlgiyi hak edecek tablo var” diyen Göbeklitepe Kazı Başkanı Prof. Dr. Necmi Karul, AA muhabirine dünyanın dört bir yanından ziyaretçilerin geldiğini aktardı. Karul, her yeni bulgunun ve eserin merak uyandırdığını belirtirken, araştırmanın toplumsal boyutuna vurgu yaptı: Göbeklitepe, tarih öncesi insanlar için elit bir mekân olarak öne çıkıyor. 30 yıl süren kazılar boyunca birçok ilke tanık olunduğunu ifade eden Karul, bu alanda görülen kalıntıların çağdaş yerleşmelerde benzerlerinin giderek görünmeye başladığını belirtti. Arkeologlar olarak turizm açısından anlamlandırmaya çalıştıkları konular; insanların yaşam biçimleri, teknolojileri ve beslenme alışkanlıklarıdır. Bunu sadece tek bir yerleşim yeriyle sınırlamayarak dönemi, bölge içi ve bölgeler arası karşılaştırmaları da değerlendirerek daha net hale getirmek istiyoruz. Yaptığımız işin toplum tarafından giderek daha çok ilgi görmesi bizi mutlu ediyor. Sonuç olarak her birey, dünyanın neresinde olursa olsun bu arkeolojik alanları görme özgürlüğüne sahiptir.

Karul, çalışmaları daha anlaşılır hâle getirmek için Taş Tepeler Projesi’nin toplumsallaştırma yönüne özel bir hassasiyet gösterdiklerini belirtti: yalnızca kazı yapmak değil, buluntuyu toplumla buluşturmak da önceliklerden biri. Arazinin eski sahibi 66 yaşındaki Mahmut Yıldız ise Göbeklitepe ile turizme katkı sağlamaktan gurur duyduğunu ifade etti: “Dünyaya miras bıraktığımız için mutluyuz. Yıllardır burada çalışılıyor ve her gün yeni buluntular ortaya çıkıyor. Zamanla her şey daha da gelişecek.”

Kaynaklar: AA / Rauf Maltaş – Kültür Sanat; Haberler.com