İnsan-Bilgisayar Etkileşiminde Mantık Yürütme ve İşbirliği: AI Sistemlerinin Grup Davranışlarına Etkileri

HCII tarafından yürütülen çalışmada, mantık yürütme yeteneğine sahip büyük dil modellerinin (LLM) işbirliği düzeyi düşük olduğunda grup davranışlarını olumsuz yönde etkilediği ortaya kondu. Projede görev alan doktora öğrencisi Yuxuan Li, yapay zekanın insan benzeri davranmaya başladığında insanların onu da insan olarak görme eğilimine kapıldıklarını belirtti ve bu durumun duygusal bağların kurulması ya da kararların sosyal olarak devredilmesi açısından risk teşkil ettiğini ifade etti.

HCII’den Doç. Dr. Hirokazu Shirado ise, “Daha akıllı modellerin daha az işbirlikçi olduğunu görmek şaşırtıcı değil. İnsanlar genelde zeki sistemleri tercih ediyor, fakat bu tercih bencil davranışları ödüllendirebilir” dedi.

Deneyin tasarımı Adımlar OpenAI, Google, DeepSeek ve Anthropic tarafından geliştirilen modeller üzerinde ekonomik oyunlar aracılığıyla test edildi. Kamu Malları Oyunu olarak adlandırılan deneyde her modele 100 puan verildi ve bu puanlar, paylaşıma mı yoksa kendine mi saklamaya mı götürüleceği seçenekleriyle ortak havuza bağlandı. Sonuçlar dikkat çekiciydi: Mantık yürütmeyen modellerin %96’sı paylaşıma yöneldi; buna karşın mantık yürüten modeller sadece %20 oranında paylaşımı tercih etti.

Shirado, “Mantık eklemek yalnızca birkaç adım ötede bile işbirliğini yarı yarıya aşınlatabilir. Düşünmeyi ve yansıtmayı içeren ahlaki değerlendirmeler bile işbirliğini %58 oranında azaltıyor” değerlendirmesini yaptı.

Bencillik bulaşıcı mı? Deneyi çoklu model gruplarında da tekrarladıklarında, mantık yürüten modellerin bencil davranışlarının diğerlerini de etkilediğini gördük. Bu durum, grup genelinde işbirliği performansını yaklaşık %81 oranında düşürdü. Li, “Zeka artışı tek başına toplumsal fayda getirmez” derken Shirado da “Ahlaki yansıma, toplumsal sorumlulukla aynı şey değildir” ifadesini dile getirdi.

“Toplumsal zeka da geliştirilmelidir” ifadesiyle araştırmacılar, yapay zekaya olan güvenin toplum için riskler doğurabileceğine dikkat çekti. Li, “Toplumun toplam faydasını hedefleyen yapay zekâ sistemlerinin, sadece bireysel çıkarı değil, toplumsal faydayı da optimize etmesi gerekir” dedi. Araştırmanın sonuçları Carnegie Mellon Üniversitesi Bilgisayar Bilimleri Fakültesi tarafından yayımlanmıştır. ScitechDaily tarafından haberleştirilmiştir.