Türkiye Beşeri Sermaye Endeksi 2023: Seviye, Bileşenler ve İlsel Dağılım

Türkiye istatistiklerinde beşeri sermaye endeksi, 2021 ile 2022 arasındaki yüzde 0,5’lik değişim sonunda 0,696 değerine ulaşmıştır. 2023 yılında ise 2022’ye göre yüzde 0,9 azalarak 0,690’a gerilemiştir. Bu endeks, doğan bir çocuğun hayatı boyunca karşılaşacağı sağlık, eğitim ve hayatta kalma koşullarını temel alır ve 18 yaşına ulaştığında beklenen beşeri sermayeyi ölçmeyi amaçlar. Dünya Bankası’nın metodolojisine dayanan endeks, hayatta kalma (5 yaş altı), sağlık ve eğitim olmak üzere üç ana bileşenden oluşur; 0 ile 1 arasında değer alır ve 1’e yaklaşması, gelecek potansiyelin en yüksek düzeyde olduğunu gösterir.

Bu bültende ayrıca Türkiye’nin il bazında beşeri sermaye endeksi değerleri ilk kez resmi olarak yayımlanmıştır. 2023 yılı itibarıyla endeks, hastalıklara karşı dayanıklılık ve eğitim olanaklarının bir araya getirilmesiyle hesaplanmış olup, önceki yıla göre bazı bileşenlerde değişimler kaydetmiştir. Alt bileşenler incelendiğinde hayatta kalma 2023’te 0,985 (2022’ye göre -0,3 puan), sağlık 0,966 (artış +0,2 puan) ve eğitim 0,725 (azalış -0,8 puan) olarak görülmektedir.

AB ortalaması ile Türkiye karşılaştırmasında, AB27’nin 2020 ortalaması 0,730 olarak kayda geçmiştir. En yüksek ülkeler Finlandiya (0,796), İsveç (0,795) ve İrlanda (0,793) olurken, Romanya (0,584), Bulgaristan (0,614) ve Slovakya (0,665) en düşük değerleri gözlenmiştir.

İl düzeyinde en yüksek beşeri sermaye endeksi 2023 yılında Çanakkale’de 0,781 ile başlamış, onu 0,761 ile Antalya, 0,756 ile Erzincan, 0,755 ile Eskişehir ve 0,749 ile Rize takip etmiştir. En düşük il ise 0,599 değerle Şırnak’tır; ardından Ağrı, Şanlıurfa, Gümüşhane ve Muş gelmektedir.

En çok artış gösteren iller arasında 2021-2023 döneminde Çanakkale 0,026 puanla ilk sırada yer alırken, Uşak 0,022 puan ve Siirt, Antalya, Erzincan ise 0,017 puan artış gösteren iller olarak kayıtlara geçmiştir. Buna karşılık Hatay (-0,066), Adıyaman (-0,059), Kahramanmaraş (-0,048), Manisa (-0,024) ve Malatya (-0,022) endekslerinde düşüş görülmüştür.